30 marca 1941 zmarł Stanisław Cywiński, historyk literatury, doktor filozofii, docent Uniwersytetu Stefana Batorego, dziennikarz pism wydawanych w Wilnie w okresie międzywojennym.
Stanisław Cywiński
29 sierpnia 1887 - 30 marca 1941
Stanisław Cywiński urodził się w Mohylowie nad Dnieprem 29 sierpnia 1887 roku. Był synem lekarza, Mariana Cywińskiego i Julii z Gintowtów. Zarówno w rodzinie ojca, jak i matki żywe były jeszcze podówczas tradycje powstania styczniowego, co nie pozostało bez wpływu na kształtowanie się uczuć i sposobu myślenia młodego chłopca. O nastrojach panujących w domu i kierunku wychowania, jakie dawano dzieciom, świadczy fakt, że w r. 1898 (Stanisław miał wtedylat 11) cała rodzina odbywa długą i uciążliwą podróż z Mohylowa do Warszawy, Wilna i Krakowa z jedynym celem, aby dzieci poznały i zobaczyły na własne oczy Polskę. Uczył się Cywiński w gimnazjum mohylowskim które ukończył w 1906 r. Po ukończeniu Wydziału Filozoficznego na Uniwersytecie Jagiellońskim, od 1910 roku osiedlił się na stałe w Wilnie. Tu, podczas I wojny światowej, od momentu zajęcia miasta w 1915 roku przez Niemców, należał do najbardziej aktywnych i żarliwych organizatorów szkolnictwa polskiego. Został pierwszym kierownikiem polskiej szkoły męskiej, późniejszego znanego Gimnazjum im. Zygmunta Augusta. Najwcześniejsze zachowane dokumenty z personalnej teczki Wileńskiego Uniwersytetu Stanisława Cywińskiego pochodzą z 1924 roku. Był on wówczas nauczycielem języka polskiego w wileńskich szkołach średnich. W marcu tego roku łożył podanie do dziekana Wydziału Humanistycznego z prośbą o dopuszczenie do egzaminu na stopień doktora filozofii na podstawie wstępu i krytycznego opracowania wyboru poezji C.K. Norwida. O przebiegu publicznej obrony doktoratu brak danych. W 1929 roku Stanisław Cywiński poddał się przewodowi habilitacyjnemu na podstawie wstępu i opracowania krytycznego dramatu Juliusza Słowackiego „Samuel Zborowski” i jednomyślną uchwałą Rady Wydziału Humanistycznego, zatwierdzoną przez Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Zgodnie z ówczesnymi przepisami, pierwszy, tzw. wstępny wykład nowo mianowanego docenta miał charakter otwarty. Odczyt doc. Cywińskiego odbył się w dniu 22 października 1929 roku w Sali Śniadeckich USB. Od roku akad. 1930/31 Stanisław Cywiński był zatrudniony jako wykładowca literatury polskiej XIX і XX w., dodatkowo prowadził zlecone wykłady z najnowszej literatury polskiej oraz dydaktyki literatury. Bezprecedensowym wydarzeniem dla środowisk akademickich całego kraju było uwięzienie Cywińskiego w lutym 1938 roku. Ten uczony, wychowawca młodzieży, człowiek nieposzlakowanej uczciwości, dużych zasług dla literatury polskiej, został osadzony w prewencyjnym więzieniu na Łukiszkach, po czym w warszawskim więzieniu na Mokotowie, pod fałszywym zarzutem zelżenia narodu przez użycie obraźliwego epitetu wobec zmarłego marszałka Józefa Piłsudskiego. W atmosferze ogólnego potępienia bez echa przeszły głosy świadków w obronie spotwarzonego więźnia. Na procesie wystąpili profesorzy Stanisław Kościałowski, Stanisław Pigoń oraz Marian Zdziechowski. Ich obrona zmierzała w kierunku niepożądanym przez czynniki oficjalne, z góry skazujące Cywińskiego na cywilną śmierć. W wyniku procesu Stanisław Cywiński został wyrokiem sądu skazany na trzy lata pozbawienia wolności. Zwolniony za kaucją dnia 17 czerwca 1938 roku, pozbawiony stanowiska, nie został zrehabilitowany przez władze uniwersyteckie. Po najeździe sowieckim na Polskę i po rozpoczęciu okupacji Wilna przez Armię Czerwoną, aresztowany w październiku 1939 roku przez NKWD i wywieziony do łagru w zespole Wiatłag - w rejonie Kirowa, gdzie zmarł. https://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/handle/11716/2343/PM406--16--Stanislaw-Cywinski-w-dokumentach-USB-w-Wilnie--Bursztynska.pdf?sequence=1 https://historia.org.pl/2015/04/03/haniebna-operacja-wojskowa-w-wilnie/