Przejdź do głównej treści

R   E   P   E   T   I   T   I   O       E   S   T       M   A   T   E   R       S   T   U   D   I   O   R   U   M

18 marca 1707 urodził się Józef Baka, poeta późnego baroku, jezuita. Jeden z bardziej znanych przedstawicieli kultury czasów saskich i wczesnego okresu panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego.

On Marzec 18, 2026

 

 

Józef Baka 

18 marca 1707 - 2 czerwca 1780

Urodził się w Nowogródku (lub w ziemi Mińskiej) w zamożnej rodzinie szlacheckiej. Jego ojciec Adam był skarbnikiem mścisławskim, posesorem Śliżyna i Januszewic. Do Towarzystwa Jezusowego wstąpił 16 lipca 1723, w 1735 otrzymał święcenia kapłańskie, w święto Wniebowzięcia Matki Boskiej (15 sierpnia) 1740 złożył śluby zakonne. Przed złożeniem ślubów kształcił się w Akademii Wileńskiej – niewiele wiadomo o okresie jego studiów, poza tym, że 7 maja 1736 zdał egzamin z teologii. Po złożeniu ślubów przez pięć lat uczył w różnych kolegiach jezuickich. W latach 1735–1739 wykładał w Akademii Wileńskiej retorykę. Następnie poświęcił się pracy misjonarskiej – początkowo w misji duksztańskiej założonej przez Józefa Rudominę, rektora kolegium jezuickiego w Mińsku Litewskim. Być może od 1736 przebywał w Krasławiu i Indrycy. Z tego okresu pochodzi pierwszy utwór literacki ks. Baki – Comitia ... honorum Ioannis Ludovici Plater, panegiryk stanowiący wyraz wdzięczności dla darczyńcy. Odtąd działalność literacka Baki wiązała się bardzo ściśle z jego działalnością misjonarską – jego twórczość ma charakter praktyczny, służy dobru prowadzonych przez niego misji i rozkrzewianiu wiary w ogóle. Baka cechował dużą gorliwość w pracy duszpasterskiej, marząc przy tym o własnej placówce. Gdy przełożeni ulokowali go w miejscowości Błoń w powiecie Ihumeńskim, nakłonił ojca, by oddał mu rodzinne dobra Śliżyn i Januszewice – dobra te natychmiast w 1739 sprzedał, by założyć w Błoniu k. Bliżyna placówkę misyjną nazwaną Missio Bakana. Placówka ta posiadała własny budynek, fundusz i około pięciu misjonarzy. Ks. Baka był jej superiorem w latach 1741–1757 i rzadko ją opuszczał. Często podróżował jednak po okolicy, pozostając w żywym kontakcie z wiejską i szlachecką ludnością. Odwiedzał okoliczne wioski, jako kapelan domowy bywał w majątku Illicze. Wychowana tam późniejsza sędzina Szemeszowa (wdowa po sędzim) często później go wspominała, jako człowieka bardzo bystrego i inteligentnego, a przy tym obdarzonego rubasznym humorem. Ostatnie lata życia spędził w Wilnie, gdzie przeniósł się z nieznanych bliżej powodów. Wiadomości o tym okresie jego życia są dość liczne, ale fragmentaryczne i nieuporządkowane. Od 1756 lub 1768 mieszkał w domu profesorów przy jezuickim kościele św. Kazimierza. Prowadził aktywne życie podejmując bardzo wiele obowiązków duszpasterskich. Wciąż widziano go przede wszystkim jako misjonarza, nie jako poetę, przy czym zyskiwał coraz większą sławę także jako orator. 18 września 1739 wygłosił w Mińsku kazanie na wystawnych uroczystościach pogrzebowych marszałka Ignacego Zawiszy. 5 lutego 1762 wziął udział w barokowy sposób teatralnych uroczystościach pogrzebowych biskupa Zienkowicza. Nadal, choć już rzadziej, pełnił obowiązki misjonarza – w 1763 podróżował do Nowogródka jako missionarius aulicus (misjonarz dworski) wojewodziny Anny Ludwiki Radziwiłłowej. W 1765 był superiorem misji worończańskiej. Był kaznodzieją Bractwa Dobrej Śmierci przy kościele św. Kazimierza i katechetą przy tejże świątyni, a jego kazania zdobyły duże uznanie. Pełnił także (od 1766) funkcję prefekta kaplicy Bożego Ciała przy akademickim kościele św. Jana i prefekta Kongregacji Mieszczan. Po kasacie Towarzystwa Jezusowego pozostał w Wilnie, a Akademia Wileńska nadała mu tytuł doktora teologii (1773). Wśród tych licznych obowiązków zwracają uwagę związki Baki duszpasterstwem dobrej śmierci, znajdujące wyraz w całej jego twórczości. Zmarł nagle 2 czerwca 1780 podczas pobytu w Warszawie, gdzie przybył na krótko po raz pierwszy w życiu. Nie wiadomo, co go tam sprowadziło – według dostępnych źródeł nigdy wcześniej nie opuścił Litwy. O śmierci i pogrzebie ks. Baki informowała „Gazeta Warszawska” (1780, nr. 46), określając jego śmierć jako „pobożną i przykładną”. Jest pochowany w Warszawie w jezuickim kościele Matki Bożej Łaskawej. https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Baka