10 lutego 1909 zmarł Edward Pawłowicz, malarz, powstaniec styczniowy, działacz społeczny.
Edward Pawłowicz
7 czerwca 1825 - 10 lutego 1909
Dzieciństwo spędził na Nowogródczyźnie. Uczył się w klasztorze Bazylianów w Żyrowiczach, Słonimie, Gimnazjum słuckim, które ukończył w 1836 roku. Następnie przeniósł się do Wilna, gdzie jako wolny słuchacz uczęszczał na wykłady w Akademii Medyczno-Chirurgicznej i duchownej. Ponadto pobierał prywatne lekcje sztuki u Kanuta Rusieckiego i Króla Rypińskiego. Od 1849 do 1853 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, gdzie otrzymał tytuł artysty. Następnie kontynuował studia we Floriencji, Rzymie, Paryżu. Będąc w Paryżu zaczął drukować swoje prace. W 1857 roku ukazała się jego książka "Kilka słów Litwina", w której bronił prawa chłopów do oświecenia. W 1859 r. Pawłowicz wrócił z podróży do Nowogródka, gdzie rozpoczął pracę jako nauczyciel rysunku w miejscowym gimnazjum. Zaangażował się w propagandę antyalkoholową wśród miejscowych chłopów. Przy wsparciu kuratora nowogródzkich szkół Konstantego Radziwiłła założył w Nowogródku żeński pensjonat i szkółkę niedzielną dla chłopów, a w 1860 teatr amatorski, w którym był jednocześnie reżyserem, dekoratorem i aktorem. Ponadto Pawłowicz wraz z miejscową szlachtą i mieszczanami zostaje założycielem biblioteki Nowogródzkiej, powstałej około 1860 roku. Sam Pawłowicz pełnił obowiązki bibliotekarza. Wiele wysiłków Pawłowicz poczynił w celu odsłonięcia pomnika Adama Mickiewicza, który planowano ustawić na górze Mindowga, na co władze rosyjskie nie wyraziły zgody. Nie popierał idei zbrojnego powstania. Swoje wysiłki skierował na podniesienie w środowisku chłopskim poziomu samoświadomości. Wraz z wybuchem powstania w 1863 uczestniczył w naradzie mieszczan nowogródzkich, opowiadających się za wyzwoleniem chłopów z pańszczyzny. W marcu 1863 r. Pawłowicz został aresztowany za "znalezione u niego utwory przestępczej treści i zakazane listy", a 8 marca znalazł się pod śledztwem mińskiej komisji śledczej. Początkowo był na wolności, a w maju 1863 został aresztowany. W wyniku śledztwa Pawłowicz został zesłany na północ Rosji. Powrócił z zesłania w 1867, krótko osiedlił się w Nowogródku, a potem w Warszawie gdzie przez dwa lata wraz z Juliuszem Kossakiem kierował szkołą malarską dla kobiet. Malował głównie portrety, pejzaże. Z uwagi na osłabienie wzroku zrezygnował z malarstwa i objął posadę konserwatora Muzeum im. Lubomirskich w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich. Przepracował tam 34 lata do 1904. Pawłowicz jest autorem pamiętników «Wspomnienia znad Wilii i Niemna», «Nowogródek, więzienie, wygnanie», «Z podróży po Litwie», «Nowogródek w XIX wieku», «Z życia Litwina», «Moje wspomnienia z czasów szkolnictwa na Litwie z przed lat kilkudziesięciu», « Dwa pamiętne dni w Mińsku, 1863 r.». Zmarł samotnie we Lwowie. https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87 https://pl.wikipedia.org/wiki/Edward_Bonifacy_Paw%C5%82owicz