Przejdź do głównej treści

R   E   P   E   T   I   T   I   O       E   S   T       M   A   T   E   R       S   T   U   D   I   O   R   U   M

1 lutego 1862 urodził się Marian Massonius, filozof, pedagog, działacz oświatowy, profesor Uniwersytetu Wileńskiego, dyrektor gimnazjów w Mińsku Litewskim i Nieświeżu.

On Luty 01, 2026

 

Marian Massonius 

1 lutego 1862 - 20 lipca 1945

Marian Massonius był synem Piotra Massoniusa pułkownika (później generała) wojska rosyjskiego i Heleny ze Ślizieniów, córki filomaty Ottona Ślizienia, bliskiego przyjaciela Adama Mickiewicza. W ciągu sześci lat (1872-1878) uczył się w Mińskim mięskim gimnazjum. Po tym przeniosł się do Warszawy, gdzie studiował w uniwersytecie w latach 1881-1890, a później w Pradze, Berlinie, Monachium i Lipsku. Tam obronił doktorat z filozofii. W roku 1884 wydał książkę Szkice estetyczne, będące efektem głebokiej religijności, zainteresowań estetyką i wiarą w wolność sztuki. Po powrocie do Rosji zamieszkał w Sankt Petersburgu i kierował redakcją polskojęzycznego tygodnika "Kraj" oraz opublikował szkic "Filozofia u Polaków". W 1892 roku Massonius przeniósł się do Warszawy. Był członkiem redakcji i współpracownkiem licznych czasopism, w tym: "Głos", "Przegląd Filozoficzny", "Książka", "Tygodnik Ilustrowany", "Ateneum" i "Gazeta Polska". Opublikował w tym czasie najważniejsze swoje rozprawy filozoficzne. Ważnym terenem aktywności naukowej i społecznej Massoniusa było szkolnictwo. Był organizatorem tajnego nauczania polskiego w Warszawie i wykładowcą filozofii, pedagogiki oraz historii sztuki w tajnych kompletach (1896-1905) zastępujących wykłady uniwersyteckie, a później, do czerwca 1914, nauczał języka polskiego, literatury polskiej, języka łacińskiego oraz propedeutyki filozoficznej i pedagogiki w warszawskich szkołach polskich. W 1906 roku został wybrany z guberni mińskiej posłem do I Dumy Państwowej (posiadał majątek ziemski w tej guberni). Brał udział w pracach Koła Polskiego posłów i członków Rady Państwa z Białorusi, Litwy, Ukrainy. Lata wojny spędził Massonius w Mińsku Litewskim. W ciągu kilku miesięcy zorganizował polskie Gimnazjum Męskie w Mińsku Litewskim i został jego dyrektorem (1915-1918). Równocześnie wspierał odradzanie się narodu i języka białoruskiego. Kiedy powstała komisja rządowa pracująca nad otwarciem białoruskiego uniwersytetu, w jej skład wszedł Marian Massonius. Jednym z najważniejszych problemów młodej państwowości białoruskiej był brak nauczycieli gotowych nauczać w języku ojczystym. W kwietniu 1918 roku utworzono kursy białorusoznawcze, na których zapoznawano nauczycieli z historią, geografią i literaturą Białorusi. Massonius czynnie wsparł działalność kursów i uczył języka białoruskiego. W latach 1917–1918 stał na czele redakcji „Dziennika Mińskiego”. W 1918 organizował polskie gimnazjum w Nieświeżu, którego był pierwszym dyrektorem (do 1920). Podczas wojny polsko-bolszewickiej aresztowany przez władze sowieckie w 1919 r. Na początku 1920 roku otrzymał propozycję prowadzenia wykładów na nowo powstałym uniwersytecie w Wilnie. Z powodu wojny polsko-bolszewickiej rozpoczął zajęcia dopiero w październiku. Objął stanowisko profesora nadzwyczajnego filozofii i pedagogiki na Wydziale Humanistycznym USB. W latach 1920-1921, przez pewien czas, Massonius pełnił zastępczo stanowisko sekretarza Kancelarii USB; w roku akademickim 1922/23 był Dziekanem, a w latach 1923-25-Prodziekanem Wydziału Humanistycznego. W roku 1927 ukończył 65 lat i mógł, zgodnie z obowiązującymi przepisami, przejść w stan spoczynku. Nadal miał jednak wykłady z przedmiotów, których uczył wcześniej; prowadził też proseminarium i seminarium pedagogiczne. Równocześnie nauczał w Państwowym Gimnazjum i Liceum Męskim im. Króla Zygmunta Augusta, na Górze Bouffałowej (róg ulicy Mała Pohulanka 9), gdzie był m.in. nauczycielem Czesława Miłosza. Stanowisko na Uniwersytecie trzymał do roku 1932, tj. Do ukończenia 70 roku życia. Po tym roku, nieodpłatnie prowadził wykłady z pedagogiki, seminarium i ćwiczenia. Robił to aż do roku 1938. https://www.pogon.lt/49-sekcja-wilnianie/zasluzeni/154-massonius-marian.html